Herkomst en geschie­denis

Epitalon komt voort uit een onderzoeksprogramma dat in de Sovjet-Unie begon en vandaag nog steeds loopt in Sint-Petersburg.

Extracten uit klieren

In de jaren zeventig begonnen militaire artsen in Leningrad, onder wie Vladimir Khavinson en Vjatsjeslav Morozov, extracten uit dierlijke organen te testen. Hun theorie was dat elk orgaan korte peptiden bevat die de eigen cellen helpen reguleren, en dat die signalen met de leeftijd afnemen. Begin jaren tachtig meldden ze een langere levensduur bij muizen die extracten van de thymus en de pijnappelklier kregen.

Epithalamine

Het extract uit de pijnappelklier kreeg de naam epithalamine. In de jaren daarna werd het gegeven aan fruitvliegjes, muizen en ratten, en later getest bij ouderen aan het Instituut voor Gerontologie in Kyiv. Die studies bij mensen gebruikten het extract, niet Epitalon, een verschil dat online vaak verloren gaat.

Een eenvoudiger molecuul

Een extract is een mengsel, en de inhoud kan per partij verschillen. Het team zocht daarom uit welke aminozuren epithalamine bevatte en zette daaruit een kort peptide in elkaar: Ala-Glu-Asp-Gly. Het kreeg de naam Epitalon, en de eerste artikelen erover verschenen rond 2000, te beginnen met proeven bij fruitvliegjes.

Het telomeermoment

In 2003 meldde de groep dat Epitalon telomerase aanzette in menselijke foetale fibroblasten, een soort bindweefselcel die het enzym normaal mist, en dat hun telomeren langer werden. Een jaar later meldden ze dat verouderende cellen van dit type na behandeling ongeveer tien extra delingen maakten. Deze twee korte artikelen zijn nog altijd de meest geciteerde Epitalon-publicaties.

Gevonden in de klier zelf

Jarenlang werd Epitalon omschreven als een synthetisch ontwerp. In 2017 meldde het team van Khavinson dat het de AEDG-volgorde had aangetroffen tussen de tetrapeptiden van het klierextract, wat het idee ondersteunt dat het in de natuur voorkomt.

Belangstelling buiten Rusland

Sinds ongeveer 2019 doen groepen in Italië, China, het VK en elders eigen experimenten met stamcellen, eicellen en telomeren. In 2025 publiceerden onderzoekers van de Medische Universiteit van Warschau een breed overzichtsartikel, en een team van Brunel University London publiceerde onafhankelijke telomeermetingen.